ปัญหากฎบัตรอาเซียน แบ่งเป็น 3 ส่วนหลักตามเสา 3 เสาของอาเซียน คือ
- การเมืองและความมั่นคง
- เศรษฐกิจ
- สังคมและวัฒนธรรม
เสาที่ 1 การเมืองและความมั่นคง
1. ความแตกต่างกันทางการเมืองและการปกครอง
การสร้างประชาคมความมั่นคงอาเซียนก็จะช่วยยกระดับความร่วมมือในการส่งเสริมประชาธิปไตยของแต่ละประเทศอันมีผลต่อความสงบเรียบร้อยทางการเมืองในภูมิภาคด้วย แต่การปกครองของประเทศสมาชิกอาเซียนมีหลากหลายรูปแบบ ทำให้สมาชิกในกลุ่มอาเซียนมีความแตกต่างกันอย่างเห็นได้ชัด สมาชิกบางประเทศยังมีปัญหาด้านความเป็นประชาธิปไตยและยังปกครองในรูปแบบเผด็จการและต้องการรักษาอำนาจของตนไว้ ทำให้อาเซียนพัฒนาได้อย่างยากลำบาก
2. ความขัดแย้งระหว่างประเทศอาเซียน
ประเทศสมาชิกในกลุ่มอาเซียนยังมีปัญหาความขัดแย้งระหว่างประเทศอยู่
ปัญหาพรมแดนระหว่างประเทศไทย – กัมพูชา
ปัญหาพรมแดนระหว่าง มาเลเซีย - ฟิลิปปินส์ – อินโดนีเซีย
เสาที่ 2 ด้านความร่วมมือทางเศรษฐกิจ
จุดประสงค์ของกฎบัตรอาเซียนต่อเสาด้านความร่วมมือทางเศรษฐกิจ
- อาเซียนจะมีการรวมตัวทางเศรษฐกิจของประเทศในภูมิภาค
- โดยได้มีการจัดตั้งเขตการค้าเสรีอาเซียน (AFTA) ขึ้น
- ดำเนินกิจกรรมของอาเซียนโดยการขยายครอบคลุมไปสู่ทุกสาขาหลักทางเศรษฐกิจ รวมทั้งในด้านการค้า สินค้า บริการการลงทุน มาตรฐานอุตสาหกรรมและการเกษตร ทรัพย์สินทางปัญญา การขนส่ง พลังงาน และการเงินการคลัง เป็นต้น
ปัญหาและอุปสรรคของกฎบัตรต่อเสาด้านความร่วมมือทางเศรษฐกิจ
1.ประเทศสมาชิกอาเซียนมีสภาพภูมิศาสตร์คล้ายคลึงกัน
- สินค้าเกษตรหรือแร่ธาตุที่คล้ายคลึงกัน จนเกิดการแย่งตลาดกันเอง
- สินค้าส่วนใหญ่เป็นผลผลิตทางการเกษตรที่ยังไม่ได้แปรรูป ทำให้ราคาสินค้าตกต่ำ
- นโยบายเขตการค้าเสรีในภูมิภาคนี้จึงดำเนินไปอย่างช้ามาก
- การแก้ไข คือ ต้องมีการแบ่งการผลิตตามความถนัดของแต่ละประเทศแล้วนำมาแลกเปลี่ยนกันจึงจะเกิดการรวมกลุ่มกันได้ แต่ถ้าต่างคนต่างผลิตโดยไม่มีการกำหนดมาตราฐานร่วมกันในการวางแผนการผลิตก็ถือว่าเป็นปัญหาใหญ่ในการรวมกลุ่ม
2. สินค้าอุตสาหกรรมในกลุ่มอาเซียนนั้นก็เป็นอุตสาหกรรมประเภทเดียวกัน
แต่ละประเทศต่างมุ่งจะพัฒนาประเทศให้เป็นประเทศที่พัฒนาแล้วตามแบบอย่างตะวันตก จึงต้องมีการจัดซื้อเทคโนโลยีชั้นสูง ทั้งๆที่ประเทศในกลุ่มอาเซียนที่พอจะผลิตสินค้าเทคโนโลยีได้ก็คือสิงคโปร์ แต่ประเทศสมาชิกก็เกี่ยงว่ายังไม่มีคุณภาพ
ทำให้การค้าขายระหว่างกันในกลุ่มอาเซียนทำได้ยาก
วิธีการแก้ไข คือ จะต้องมีการแบ่งงานกันทำและยอมรับสินค้าประเทศในภูมิภาคเดียวกัน รวมทั้งจะต้องมีการพัฒนาคุณภาพสินค้าภายในกลุ่มประเทศอาเซียนให้ดีขึ้น
3. ประเทศในอาเซียนพยายามพัฒนาอุตสาหกรรมภายในประเทศเพื่อทดแทนการนำเข้า
- แต่ละประเทศพยายามส่งเสริม พัฒนา และคุ้มครองอุตสาหกรรมในประเทศตน โดยการใช้กำแพงภาษีหรือกำหนดโควต้า
- ซึ่งสวนทางกับหลักการในการรวมกลุ่มและตลาดการค้าเสรี ซึ่งเป็นประเทศสมาชิกมารวมกลุ่มกันต้องยกเลิกข้อเลือกปฏิบัติทางการค้าระหว่างประเทศเพื่อก่อให้เกิดการค้าเสรี (Free Trade)
- ดังนั้นข้อตกลงใน AFTA ของอาเซียนหลายข้อจึงยังไม่ได้รับการปฏิบัติ
4. ประเทศสมาชิกยังคงปกป้องผลประโยชน์แห่งชาติของตนเป็นหลัก
- การหารายได้เข้าของรัฐประเทศในอาเซียนมีลักษณะเหมือนกัน คือ รายได้หลักของประเทศมาจากการเก็บภาษีศุลกากรสินค้าขาเข้าและขาออก
- ซึ่งการรวมกลุ่มเป็นประชาคมอาเซียนให้ยกเลิกการเก็บภาษีระหว่างกันหรือเก็บภาษีให้น้อยลง
- แต่ประเทศสมาชิกไม่สามารถสละรายได้ในส่วนนี้ได้ เนื่องจากเป็นเงินที่ต้องนำมาพัฒนาประเทศ
- การรวมกลุ่มเพื่อให้เกิดการค้าเสรีจึงยังทำได้ยาก
เสาที่ 3 ด้านสังคมและวัฒนธรรม
จุดประสงค์ของกฎบัตรต่อเสาด้านสังคมและวัฒนธรรม หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่าความร่วมมือเฉพาะด้าน
- ความร่วมมือด้านอื่นๆ ที่มิใช่ด้านการเมืองและเศรษฐกิจ
- เพื่อแก้ไขปัญหาสังคมที่ส่งผลกระทบในระดับภูมิภาค
- พัฒนาและเสริมสร้างสภาพชีวิตความเป็นอยู่ของประชากรในภูมิภาคให้ดีขึ้น
- รวมถึงลดผลกระทบทางสังคมที่เกิดจากการรวมตัวกันทางเศรษฐกิจของอาเซียน
- ส่งเสริมและรักษาเอกลักษณ์ ประเพณีและวัฒนธรรมที่แตกต่างกันของแต่ละประเทศ
- ตลอดจนส่งเสริมความเข้าใจอันดีระหว่างประชาชนในแต่ละประเทศสมาชิก
ปัญหาและอุปสรรคของกฎบัตรต่อเสาด้านสังคมและวัฒนธรรม
1. ความแตกต่างด้านเชื่อชาติ ศาสนา
ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นดินแดนซึ่งมีความหลากหลายทางเชื้อชาติ ศาสนา โดยสามารถแบ่งกลุ่มประเทศตามศาสนาที่ประชากรส่วนใหญ่ ของประเทศนับถือได้ ดังนี้
- ประเทศที่ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม คือ บูรไน อินโดนีเซีย และมาเลเซีย
- ประเทศที่ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ คือ กัมพูชา ลาว พม่า เวียดนาม สิงคโปร์ และประเทศไทย
- ส่วนในฟิลิปปินส์ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาคริสต์
2. ปัญหาชนกลุ่มน้อยที่มีจำนวนมาก
มีความแตกต่างทางความเชื่อ วิถีชีวิต ภาษา ขนบธรรมเนียมประเพณีและวัฒนธรรม
อุปสรรคต่อการหลอมรวมสร้างความเป็นหนึ่งเดียว
3. ปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนและการค้ามนุษย์
ซึ่งเป็นปัญหาละเอียดอ่อน และต้องใช้การประนีประนอมในการแก้ไขปัญหา
